Burgerparticipatie Maximaliseren

Take-aways:
1- Nederland kent veel burgerinitiatieven, door krachten te bundelen in bijv. communities of practices hoef je het wiel niet steeds weer opnieuw uit te vinden.
2- Opdrachtgevers (o.a. gemeentes, provincies, burgers, etc.) zetten community of practice op om ‘best practices’ rondom burgerinitiatieven te delen.
3- Gebruik ‘first mover’ initiatieven om andere burgers tot actie te stimuleren
4- ESCoNetwerk managet reeds diverse initiatieven op dit gebied: sluit u aan.

Op 28 november 2017 organiseerde ESCoNetwerk.nl in samenwerking met Radboud University, Windpark Nijmegen-Betuwe en Ecorus een seminar bij de Hogeschool van Utrecht dat op interactieve wijze antwoorden en oplossingen bod op knelpunten bij het mobiliseren van burgers in de energietransitie. Ruim 50 opdrachtgevers kwamen samen om vanuit de praktijk ‘best practices en lessons learned’ te delen rondom het slim organiseren en het maximaliseren van burgerparticipatie bij verduurzamingsvraagstukken. Klik hier voor het programma.

Aanwezig waren o.a.: Radboud University, Windpark Nijmegen-Betuwe, Gemeente Brummen, Provincie Overijssel, Provincie Utrecht, Gemeente Lansingerland, Ministerie van Economische Zaken, Gemeente Rotterdam, Gemeente Ermelo, Gemeente Utrechtse Heuvelrug, Waterschap Rijn en IJssel, Waterschap Brabantse Delta, D66 Rijk van Nijmegen, Stadsdeel West Gemeente Amsterdam, Gemeente Doetinchem, Gemeente Meppel, Woonbron, Gemeente Nieuwegein, Gemeente Veenendaal, Gemeente Hendrik-Ido-Ambacht, Vivare, Gemeente Winterswijk, Gemeente Purmerend, VNG, Ministerie van Binnenlandse Zaken, Gemeente Alblasserdam, Gemeente Hardinxveld-Giessendam, Gemeente Waddinxveen, etc.

Het seminar ging o.a. in op:
• Burgers mobiliseren: hoe voor goede (start)condities zorgen.
• De rol van burgerinitiatieven in de energietransitie.
• Allianties tussen burgercoöperaties en energiebedrijven.
• Hoe u voor heldere communicatie zorgt over zonne-energie.
• De rol van de overheid in de motivering van burgers.
• Lessons learned van burgerinitiatieven.

Verdiepingsbijeenkomsten:
In de evaluatie van de bijeenkomst hebben deelnemers aangegeven behoefte te hebben aan vervolgbijeenkomsten ter verdieping van de onderstaande thema’s. De verdiepingsbijeenkomsten en Community of Practices (CoP) worden begin 2018 georganiseerd met een groep bestaande uit 20 partijen (gemeenten, provincies en rijksoverheden). Wenst u hierbij aan te sluiten? Meld u (gratis) aan via secretariaat@esconetwerk.nl (met vermelding van uw case/vraagstuk). We zullen tijdens de bijeenkomsten o.a. ingaan op de volgende thema’s:

- Praktijkcases over het initiëren van een burgerparticipatietraject.
- Communicatiestrategieën met stakeholders (o.a. intern, extern en burgers, etc.)
- Tools die door overheden ingezet (kunnen) worden om burgers te mobiliseren
- Best practices van regionale energietransitiestrategieën uit pilots en andere burgerinitiatieven.
- Het organiseren van cultuur en relationele aspecten in de samenwerking met burgers en marktpartijen.
- Energietransitie de wijk in

Verslag:

Decentrale overheden hebben aan de uitvoering van het Energieakkoord (14% duurzame energie in 2020) een flinke uitdaging. Zij zien veel kansen in verduurzaming van eigen vastgoed, maar ook in energiebesparing van huishoudens en in burgerinitiatieven. Tegelijkertijd worstelen ze met hun eigen rol en middelen om klimaatdoelstellingen te kunnen halen. Omdat niet alle burgers en ondernemers bezig zijn met de transitie naar een duurzame economie, is de overheid hard nodig in de sleutelpositie tussen het uitvoeren van bovenaf opgelegde energieafspraken enerzijds, en anderzijds het stimuleren en faciliteren van ideeën en plannen die leven onder de eigen inwoners.

Elke gemeente heeft inwoners met allerlei slimme ideeën en initiatieven voor een duurzamer leven en energiebesparing en/of –opwekking. Het aantal burgerinitiatieven is al jaren groeiende. Het is vaak nog zoeken naar de juiste vorm, maar de energietransitie naar duurzaam, decentraal en ‘zelf doen’ komt overal in Nederland van de grond. Dat is mooi, want met lokale initiatieven kan de energiehuishouding van de toekomst worden vormgegeven en daarom is het zaak om hiervan een stevige en professionele beweging te maken.

Net als met alle nieuwe bewegingen gaat het motiveren en mobiliseren van burgers in de energietransitie nog gemoeid met allerlei obstakels, knelpunten en vragen. Hoe vliegt u deze aan? Kunt er bijvoorbeeld voor zorgen dat burgers het heft meer in eigen handen gaan nemen en zich gaan inzetten voor energiebesparing/-opwekking? Hoe kunt u bottom-up verduurzaming stimuleren zodat deze een aanvulling vormen op de top-down activiteiten van overheden? En hoe kunt u als overheid er voor zorgen dat de initiatieven niet klein blijven, maar zich verder kunnen professionaliseren voor een robuust resultaat? Aan de hand van diverse expertisevisies van thema- en ervaringsdeskundigen, de nieuwste ontwikkelingen en bijdragen vanuit het publiek pakten we het thema burgerparticipatie bij energietransities bij de kop vast met veel ruimte voor interactie en discussie.

De belangrijkste take-aways uit de bijeenkomst waren:

(1) Zorg voor bewustwording over het vraagstuk bij de burger door goede communicatie: de burger heeft het druk, iedereen heeft zijn/haar eigen agenda. Dat betekent dus dat je als overheid zeer prikkelend tot de verbeelding van deze burger zult moeten spreken om burgers betrokken te krijgen én te houden. Dit doe je niet door sporadische bijeenkomsten te houden, maar door te investeren in continuïteit in communicatie die burgers boeit en bindt. Dit kan bijvoorbeeld door regelmatig bijeenkomsten te organiseren waarbij succesvolle voorbeelden van burgers getoond worden waardoor andere burgers geïnspireerd worden om zelf in actie te komen.

(2) Zorg voor draagvlak vanuit het bestuur: De moeilijkheid in de operationalisering van verduurzamingsopgave wordt verhoogd met het ontbreken van draagvlak vanuit het bestuur. In een lerende organisatie in een dynamische markt moet een bestuurder ruimte bieden voor experimentele projecten waarin fouten gemaakt mogen worden om zo de realisatie van opgaves te versnellen. Als beleidsmaker- en uitvoerder dien je dus gedekt te worden door een bestuurder die zijn/haar nek uitsteekt en er ook voor zorgt dat de energietransitie gezamenlijk wordt ingezet en gerealiseerd. Dat geeft een spanning tussenpartijen, maar het is haalbaar bij voldoende wisselwerking tussen beleidsmakers, uitvoerders en bestuurders waarbij men zich voornamelijk richt op het gezamenlijk behalen van het eindresultaat (ook als het pad er naar toe onzeker is). Kortom, Neem als gemeente de regie en neem de gemeenteraad hierin mee.

(3) Experimenteer buiten bestaande kaders: verduurzaming gaat over innoveren. Om te innoveren moet er ruimte zijn om te experimenteren. Het is daarbij dus belangrijk dat er projecten opgezet kunnen worden die vanuit wettelijke kaders niet meteen volledig dichtgetimmerd kunnen worden. Dit biedt ruimte om burgerinitiatieven te ondersteunen en samen te ontdekken welke projecten een kans van slagen hebben terwijl je van en met elkaar.

(4) Zorg voor een rolverdeling: op rijksniveau worden allerlei klimaattransities geïnitieerd, waarbij het uitganspunt blijft dat die transities ook op decentraal niveau geacteerd moeten worden. Dit mondt automatisch in een zoekproces naar een duidelijke rolverdeling (welke rol is weggelegd voor ambtenaren, provincie en/of gemeenten?). Daar waar partijen samen werken aan initiatieven (vb. gemeente en provincie) dient er een lerende organisatie/een ’learning community’ te worden georganiseerd waarmee een beweging in het leven wordt geroepen waar men van elkaar kan leren.

(5) Faciliteer ook het proces: mensen die in actie willen komen moeten een platform krijgen die óók het proces faciliteert door hiervoor budgeten ter beschikking te stellen (bijvoorbeeld voor het inhuren van externe expertise om op te schalen).

(6) Communiceer vanuit de specifieke behoefte van de burger: burgerinitiatieven komen vanuit verschillende hoeken van de samenleving waardoor er ook een sterke variatie heerst in de intrinsieke motivatie van elke groep om in beweging te komen. Onderzoek wat de motieven zijn van ieder (doel)groep om in beweging te komen (vb. een woningcorporatie moet o.a. kijken naar de betaalbaarheid, kwaliteitsverbetering en het comfort van maatregelen, bij VvE’s gaat het voornamelijk om de hoogte van kosten, etc.).

(7) Zet voorlopers in als ambassadeurs. Wees je ervan bewust dat burgers niet altijd met duurzaamheid bezig zijn. Duurzaamheidsmaatregelen en initiatieven dienen daarom goed uitgelegd en gecommuniceerd te worden om participatie te genereren. Houd het vooral simpel. Je kunt als overheid ‘zelf’ met burgers communiceren, echter beter is om “voorlopers” aan medeburgers te laten vertellen over de voordelen van de verduurzaming. Hoe dichter de informatiebron bij de doelgroep staat, hoe effectiever de communicatie (vb. door het betrekken van o.a. (sleutelpersonen bij) scholen, scouting, sportclubs, etc).

(8) Organiseer de samenwerking vanuit vertrouwen. Samenwerken met burgers om een energietransitie te realiseren gaat vooral om ‘vertrouwen’. Denk dus goed na over hoe je een verbinding kunt maken tussen vertrouwen binnen de eigen organisatie en het winnen en behouden van het vertrouwen van je burgers. Door het creëren van een gezamenlijk doel, ook als de belangen verschillen, versterk je dat vertrouwen. Dat resulteert in pragmatische afspraken en het samen realiseren van oplossingen die passen bij de omstandigheden. Het leidt tot een sterke basis in de businesscase variërende van de technische kant (de maatregelen) en de tevredenheid van de bewoners tot aan de optimalisatie van operationele processen.

(9) Trek lering uit andere projecten. Er zijn in Nederland reeds tal van door burgers geïnitieerde projecten te vinden waarbij de energietransitie succesvol is verlopen. Ga niet zelf volledig het wiel opnieuw uitvinden maar bundel krachten met partijen die deze stappen reeds succesvol hebben gemaakt en deel ervaringen met anderen (raadpleeg bijvoorbeeld de projectendatabank op ESCoNetwerk.nl).

(10) Betrek de burger bij de ontwikkeling van de omgeving: Indien mogelijk ontwerp een integraal ontwikkelingsplan met daarin een duidelijk kader van waar wat het beste past binnen de gemeente. Betrek bewonersgroepen erbij, immers zonder de medewerking van grondeigenaar is geen projectrealisatie mogelijk.

(11) Ook de relationele en culture aspecten van de samenwerking met de burger verdienen de aandacht: initiatieven rondom verduurzamingsopgaven komen vaak moeilijk van het startblok omdat er veelal sprake van silo’s is. Om uit die silo-dynamiek te komen dienen overheden stil te staan bij het belang om niet alleen de functionele kant (-zeg- de maatregelenkant) maar vooral ook de relationele kant goed te gaan organiseren. Niet alleen zoals intern maar ook extern met alle stakeholders (burgers, marktpartijen, etc.). Per slot van rekening worden vaak meerjarige relaties aangegaan met alle partijen in een dynamische omgeving waardoor je feitelijk van te voren weet dat de afspraak van nu niet meer (optimaal) in de realiteit van morgen zou kunnen passen.

In de verdiepingssessies en ‘community of practices’ die georganiseerd zullen worden wordt met name ingegaan op programma’s en tooling om de startfase sneller te doorlopen c.q. verduurzamingsopgaves te versnellen. Hiervoor moet de vraagkant zich beter en sneller organiseren door meer aandacht te hebben voor de organisatie van de relationele component. Meedoen aan deze verdiepingen: meld u (gratis) aan.

Meer informatie
Deelnemers aan de bijeenkomst ontvingen een bundeling van alle presentaties. Hebt u interesse in of vragen met betrekking tot dit onderwerp en/of de bijeenkomst? Neemt u gerust contact met ons op. Meer informatie over de verdiepingsbijeenkomsten vindt u in de activiteitenagenda op ESCoNetwerk.nl of stuur een e-mailbericht naar secretariaat@esconetwerk.nl.

ESCoNetwerk.nl 28 november 2017

  • Slimme Wegen Naar Realisatie van Duurzaamheidsambities

    “Denk aan de voorkant na over de visie en duurzaamheidsambities die je wilt uitdragen, zorg voor intern en extern draagvlak en ga daarna pas nadenken over de maatregelen die genomen moeten worden. Dit kan tot een significante besparing leiden in de investeringskosten waardoor beschikbare middelen optimaler gebruikt kunnen worden (met elkaar meer mogelijk maken met hetzelfde budget).” Lees meer

  • Workshop Optimaal Gebruik van Restwarmte: ‘stimuleer de burger om in actie te komen voor een succesvolle energietransitie’

    Veel gemeenten hebben de ambitie om tussen 2030 en 2050 energieneutraal te zijn. Zo heeft ook gemeente Wijk bij Duurstede in 2030 CO2-neutraal zijn. Er zijn veel stakeholders bij deze opgave betrokken: gemeente, provincie, woningcorporaties, bewoners, het bedrijfsleven, etc. De energietransitie gaat dus niet alleen om het zoeken naar technologische oplossingen, het gaat vooral over het ‘slim’ kunnen organiseren van de samenwerking tussen en met alle stakeholders om op ‘slimme’ wijze de energietransitie mogelijk te maken. Hoe dat te bereiken, was de vraag die centraal stond tijdens de interactieve workshop ‘Optimaal Gebruik van Restwarmte’ georganiseerd door het ESCoNetwerk in samenwerking met gemeente Wijk bij Duurstede en Balance op 3 oktober 2017 bij het gemeentehuis van gemeente Wijk bij Duurstede, waar ruim 30 partijen samenkwamen om ‘best practices’ en ‘lessons learned’ te delen rondom het thema energietransitie. Lees meer

  • NRC: Het wiel in de bouw is echt al uitgevonden

    Op 18 augustus j.l. verscheen een interview met Harry Sterk (Directeur ESCoNetwerk) in de Economiesectie van de NRC. "Elk jaar gaat 10 procent van de omzet in de bouw op aan fouten. „Het is decadent om elk kantoor, elke school als uniek project te zien" Lees meer

  • Duurzaamheidscheck in 5 minuten: nieuwe online tool EPC PreCheck

    Een gratis tool die gebouweigenaren in de publieke en private sector helpt bij het verduurzamen van gebouwen: dat is de EPC PreCheck. Op 11 april vond de Europese lancering plaats van deze gratis online tool. Lees meer

  • Woningvoorraad Verduurzamen: houd het vooral simpel voor de bewoners!

    “Succes behaal je niet door louter op de technische efficiëntie van installaties te focussen. Lees meer

  • Kom van dat gas af!

    Groningen is hard toe aan nieuwe energie. Het winnen van aardgas heeft grote gevolgen. Niet alleen voor de Groningse bodem en huizen, maar ook voor de mensen. En dan hebben we het nog niet eens over de effecten voor het milieu. Lees meer

Quick Scan

Gratis de ESCo potentie van uw project weten? ESCo Quick Scan

Nieuwsbrief

Schrijf u nu in en u blijft automatisch op de hoogte van de laatste ontwikkeling op het gebied van ESCo’s en energietransities.

U bent ingeschreven voor de ESCoNetwerk.nl nieuwsbrief!